با تلاش يازده ماهه دانشجويان و اساتيد دانشکده علوم طبيعي دانشگاه تبريز، جداسازي سلولهاي بنيادي مزانشيمال موشي و بومي سازي تکنولوژي آن با موفقيت صورت گرفت.
دکتر سيدمحمدامين موسوي، مسوول تيم تحقيقاتي در گفتوگو با خبرنگار پژوهشي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) منطقه آذربايجان شرقي با اعلام اين مطلب در تبيين کليت اين طرح با اشاره به تقسيم بندي سلوهاي بنيادي به دو نوع کلي جنيني و بالغ، افزود: تفاوت اين دو نوع سلول در اين است که سلول هاي جنيني توانايي تمايز به همه سلول هاي بدن را دارند اما سلول هاي بالغ بنيادي قابليت تبديل و تقسيم به بخش محدودي از سلول هاي مشابه را دارند.
او افزود: هر سلول تمايز يافته عمري دارد که بعد از طي آن مدت، از بين رفته و به اين ترتيب تقسيم و تمايز سلول هاي بنيادي در بدن شروع مي شود و اين امر ترميم سلول دچار نقص را در پي دارد.
عضو هيات علمي دانشگاه تبريز با اشاره به اهميت اين طرح، به جايگاه علمي کشورمان در بين 10 کشور برتر جهان در فناوري سلول هاي بنيادي اشاره کرد و گفت: با توجه به اين که جداسازي، کشت و نگهداري سلول هاي بنيادي، تمهيدات خاصي را مي طلبد که لازمه آن ترکيب علوم زيستي و تکنولوژي است؛ از اين رو کشورهاي کمي در اين حوزه، صاحب فن هستند که کشور ما از آن جمله است.
موسوي با اشاره به ظرفيت هاي علمي و دانشگاهي استان در مطالعه و تحقيق فن آوريهاي نوين تصريح کرد: اهميت اين موضوع به حدي است که پژوهشگاه رويان وابسته به جهاد دانشگاهي، مرکزي براي جمع آوري سلولهاي بند ناف نوزاد در اختيار دارد که در آن سلول بنيادي هر فرد به طور مجزا در بدو تولد، جمع آوري مي شود تا در آسيب هاي احتمالي 50 سال آتي فرد، مورد استفاده قرار گيرد.
به گفته موسوي، اين اقدام هم اکنون با درخواست خانواده ها و در قبال اخذ هزينه شارژ سالانه صورت مي گيرد.
وي در ادامه در توضيح هدف طرح جداسازي سلول هاي بنيادي در دانشکده علوم طبيعي دانشگاه تبريز گفت: هدف، جداسازي گونه اي سلولي به نام سلول مزانشيمال موشي در ابعاد تحقيقاتي بود که در راستاي آن مطالعاتي بر روي خاصيت، توانايي و مسير هاي مختلف درگير در رشد و تمايز اين سلول ها صورت گرفت.
اين محقق با بيان اين که سلول هاي مزانشيمال موشي قابليت تمايز به چهار رده سلولي ماهيچه، استخوان، چربي و غضروف را دارا هستند، گفت: در آزمايش هاي خود، پس از جداسازي سلول هاي بنيادي مزانشيمال از مغز استخوان موش به امكان کشت ممتد آن ها دست پيدا کرديم.
مسوول اين تيم تحقيقاتي در توضيح مراحل و جزئيات مختلف طرح گفت: ابتدا سلول هاي مورد نظر از مغز استخوان موش استخراج شد. سپس سلول ها در بازه زماني يک تا دو ماه مورد کشت ممتد قرار گرفت. در تمام اين مراحل بايد ضمن حفظ شاخص ها و خواص مهم، شرايطي فراهم کرد که سلول مورد کشت از هرگونه آلودگي در امان باشد.
موسوي با بيان اين که در حال حاضر اين سلول ها جهت انجام فعاليت هاي مطالعاتي و تحقيقاتي مهيا است؛ گفت: در اين راستا و در اولين گام، هم اکنون دانشجويان دکتري علوم پزشکي، جهت انجام مطالعات تحقيقاتي و آزمايشگاهي اين سلول ها اعلام آمادگي کرده اند.
عضو هيات علمي دانشگاه تبريز با اشاره به برنامه هاي آتي همراستا با اين طرح گفت: قصد داريم در فازهاي بعدي، سطح بالاي اين تکنولوژي را در بعد درماني و انساني به انجام برسانيم که آغاز پروژه مشترک با گروه فيزيولوژي دانشکده علوم طبيعي استفاده از همين سلول ها در ترميم غضروف هاي موش از آن جمله است.
موسوي تصريح کرد: در اين پروژه با آسيب زدن به غضروف موش ها در محيط جراحي و تزريق سلول بنيادي، توانايي ترميم سلول مورد ارزيابي قرار خواهد گرفت.
او با اشاره به افق کاربرد انساني اين طرح گفت: هم اکنون يکي از ايده هاي ما اين است که از اين روش در درمان بيماري آرتروز يا شکستگي هاي استخوان استفاده کنيم و در کنار آن فناوري جداسازي و کشت ممتد انواع سلول هاي بنيادي انسان را نيز در استان به توفيق الهي نهادينه و بومي کنيم.
استاد دانشگاه تبريز افزود: البته تحقق اين امر در بعد جهاني تا حدودي به اثبات رسيده و عملي شده اما پرداخت به آن، اهميت بالاي طرح را در کشور نشان مي دهد.
موسوي با بيان اين که کار مطالعاتي و عملياتي اين طرح يازده ماه طول کشيده است، تيم طرح جداسازي سلولهاي بنيادي را متشکل از دو گروه دانشجويي و اساتيد خواند و گفت: تيم دانشجويي گروه از ميان دانشجويان کارشناسي و کارشناسي ارشد گروه زيست شناسي دانشکده علوم طبيعي تشکيل شد و در قسمت اساتيد نيز سعي کرديم با دوري از کار عملي، بيشتر نقش هدايت کننده داشته باشيم.
او افزود: علاوه بر اين، گروه، تعامل مطلوبي با پژوهشکده بيوتکنولوژي رويانا وابسته به بسيج دانشجويي داشت که از اين راه امکان تامين مالي طرح نيز فراهم مي شد.
موسوي در پاسخ به سوال خبرنگار ايسنا در مورد علت تاخير در ورود فناوري سلولهاي بنيادي به کارکرد انساني گفت: در اين مورد اقداماتي صورت گرفته است که مداواي برخي بيماران ضايعه نخاعي در ايران و جهان از آن جمله است اما کاربردي کردن طرح در حد انساني، تحقيقات دقيقي را مي طلبد و شناخت محققان کشور در اين مورد هنوز کامل نيست.
او افزود: اين طرح، جزو خطوط اوليه تحقيقات بوده و دانش جهاني آن نوپا است و هنوز به مرحله اطمينان لازم جهت کارکرد انساني نرسيده است.
موسوي تصريح کرد: ممکن است در استفاده از اين روش درماني، رشد سلول به صورت غير قابل کنترل انجام ضود و به جاي ترميم آسيب، خود به عضو آسيب ديده ديگري تبديل شود از اين رو شناسايي و انسداد مسيرهايي که منجربه بروز رفتار کنترل نشده از طرف سلول بنيادي مي شوند لازم و ضروري است.
عضو هيات علمي دانشگاه تبريز در پايان از حضور و مشارکت تيم دانشجويي شامل حسيني، هوشيار، آرياپور، مقترن، سيدگوگاني و قنبروند و همچنين کوثري - مسئول پژوهشکده دانشجويي-، دکتر محمدعلي حسين پورفيضي - رئيس پارک علم و فن آوري استان، دکتر شيخ زاده - مديرگروه علوم جانوري-، دکتر رستمي - معاون پژوهشي دانشگاه تبريز - و دکتر اسدي از دانشگاه علوم پزشکي تبريز قدرداني كرد.